“Her şeyi anlıyor ama konuşmuyor…”
Dil ve konuşma terapistlerinin en sık duyduğu cümlelerden biri bu olabilir.
Birçok aile çocuğunun söylenenleri anladığını, istekleri yerine getirdiğini, hatta bazen jestlerle kendini ifade ettiğini söylüyor. Ancak kelimeler beklenen şekilde gelişmeyince endişeler başlayabiliyor.
Peki bir çocuk sizi anlıyor ama konuşmuyorsa bu normal olabilir mi?
Ne zaman destek almak gerekir?
Bu yazıda çocuklarda konuşma gecikmesini ve dikkat edilmesi gereken belirtileri sade bir şekilde ele aldık.
Çocuğum Beni Anlıyor Ama Neden Konuşmuyor?
Aslında anlamak ve konuşmak aynı beceri değildir.
Çocuklarda dil gelişimi iki ana başlıkta değerlendirilir:
- Alıcı dil: Söylenenleri anlama becerisi
- İfade edici dil: Kendini konuşarak ifade etme becerisi
Bazı çocuklarda anlama becerileri yaşına uygun ilerlerken, konuşma becerileri daha geriden gelebilir.
Örneğin çocuk:
- “Topu getir.” dediğinizde yapabilir,
- İsmini söylediğinizde bakabilir,
- Günlük rutinleri anlayabilir,
- İstediklerini sizi çekiştirerek gösterebilir,
ama kelime sayısı sınırlı olabilir ya da henüz hiç konuşmayabilir.
Bu durum bazen gelişimsel olarak kısa süreli görülebilirken, bazen de değerlendirilmesi gereken bir dil gecikmesinin işareti olabilir.
Hangi Durumlarda Dikkat Etmek Gerekir?
Her çocuk aynı hızda gelişmez. Ancak bazı belirtiler sürecin daha yakından değerlendirilmesi gerektiğini gösterebilir.
Özellikle:
- 18 aylıkken anlamlı kelimelerin çok az olması,
- 2 yaş civarında iki kelimeli ifadelerin başlamaması,
- İsteklerini yalnızca ağlayarak göstermesi,
- Taklit becerilerinin sınırlı olması,
- İsme tepkinin zayıf olması,
- Göz temasının kısa sürmesi,
- Sürekli ekranla vakit geçirmesi,
- Konuşma yerine işaret ederek iletişim kurması
dikkat edilmesi gereken durumlardan bazılarıdır.
“Erkek Çocuk Geç Konuşur” Demek Doğru mu?
Toplumda sık duyulan bazı cümleler:
- “Babası da geç konuşmuş.”
- “Erkek çocuklar geç açılır.”
Bazı çocuklar gerçekten biraz daha geç konuşmaya başlayabilir. Ancak yalnızca beklemek her zaman doğru yaklaşım olmayabilir.
Çünkü erken dönemde verilen destek, çocukların iletişim becerilerini geliştirmede oldukça önemlidir.
Özellikle aile içinde herkes çocuğun yerine konuşuyorsa, çocuk konuşmaya ihtiyaç duymadan da isteklerini elde etmeye başlayabilir.
Bu durum zamanla iletişim girişimlerini azaltabilir.
Ekran Maruziyeti Konuşmayı Etkiler mi?
Uzun süreli ve karşılıklı iletişim içermeyen ekran maruziyeti, özellikle küçük yaş grubunda dil gelişimini olumsuz etkileyebilir.
Dil gelişimi sadece kelime duymakla değil, karşılıklı iletişimle gelişir.
Çocukların:
- Soru-cevap deneyimine,
- Ortak dikkat kurmaya,
- Sıra almaya,
- Yüz ifadelerini görmeye,
- Gerçek iletişim ortamlarına
ihtiyacı vardır.
Bu nedenle ekran süresinin yoğun olduğu durumlarda çocukların iletişim fırsatları azalabilir.
Evde Neler Yapılabilir?
Konuşmayı desteklemek için günlük hayatın içindeki küçük anlar oldukça değerlidir.
Örneğin:
- Gün içinde yapılanları kısa cümlelerle anlatmak,
- Çocuğun ilgisini takip ederek oyun kurmak,
- Sürekli soru sormak yerine model olmak,
- İletişim kurması için bekleme süresi vermek,
- Jestlerini ve çıkardığı sesleri iletişim fırsatı olarak görmek,
- Şarkılar, rutin oyunlar ve karşılıklı etkileşimli aktiviteler yapmak
oldukça faydalı olabilir.
Çocuğun söylediği her şeyi düzeltmeye çalışmak yerine iletişim kurma isteğini desteklemek daha önemlidir.
Ne Zaman Uzman Değerlendirmesi Alınmalı?
Şu durumlarda değerlendirme almak faydalı olabilir:
- Kelime sayısı yaşıtlarına göre belirgin şekilde azsa,
- 2 yaş civarında hâlâ anlamlı konuşma başlamadıysa,
- İletişim kurmakta zorlanıyorsa,
- Konuşma yerine yoğun şekilde işaret kullanıyorsa,
- Aile süreçle ilgili kaygı duyuyorsa.
Bazen yalnızca aile danışmanlığı yeterli olurken, bazı çocuklarda bireysel terapi süreci planlanabilir.
Her çocuğun gelişim süreci farklıdır. Önemli olan çocuğu doğru zamanda değerlendirebilmek ve ihtiyaç varsa erken destek sağlayabilmektir.
Son Olarak…
“Sizi anlıyor ama konuşmuyor” durumu birçok aile için kafa karıştırıcı olabilir.
Ancak erken fark etmek ve süreci doğru değerlendirmek oldukça önemlidir.
Çocuğunuzu başkalarıyla kıyaslamak yerine onun iletişim becerilerini bütüncül şekilde değerlendirmek ve gerektiğinde profesyonel destek almak sürecin daha sağlıklı ilerlemesine yardımcı olabilir.
Yazan:
Dil ve Konuşma Terapisti Seray ÇELİK